Tez Yazımında Dikkat Edilmesi Gereken
Önemli Teknik Kurallar

Tez vb materyaller hazırlanırken içerik, teknik, zamanlama ve sunumda bazı kurallara dikkat edilmesi gerekir. Bu yazıda izlenmesi gereken en temel kurallar ele alınmıstır. Tez içeriği danısman ile yoğun biçimde konusulduğundan burada sadece en temel kurallar anlatılmıstır.

1-Içerik hakkında
Arastırma yapılırken atılan adımlar son derece mantıklı ve akılda kalacakmış gibi görünmesine rağmen is tazi yazmaya gelince genellikle nasıl kurgula- nacağı açık değildir. Asağıda bu konudaki temel beklentiler anlatılmıstır.
Tez yazılmaya baslandığında ilk yapılacak is neyin anlatılacağı ve tezin nasıl kurgulanacağının düsünülmesidir. Arastırma asamasında yapılan bütün çalısmaların tezde yer alması uygun olmayabilir veya gerekme-yebilir. Bundan sonra tezin iskeleti çıkartılır. ¨Once bölüm baslıkları ko-nulur, sonra her bölümün alt baslıkları düsünülür. Bu sekilde gidilirse tezin metninin yazılması zaten çok doğal bir hale gelir.
Tezi yazarken birinci sayfasından baslamak veya deneyleri açıklarken kronolojik sırayla gitmek mantıklı gibi gözükse de oldukça zordur.
(a) ¨Ozellikle tezdeki deneyler veya benzetimler belirli bir sebep sonuç iliskisi ile düsünülüp yapıldığından, kronolojik sıralamada bu ilişkinin anlatılması genellikle zor olur. Deneylerin neden yapıldığının ve alınan sonuçların nasıl yorumlanması gerektiğinin anlasılmasını
sağlamak asıl amaçtır.
(b) Metin yazılırken ilk olarak daha önce yapılmıs çalısmalar (Backg-round) kısmından baslamak, daha sonra tez konusunu anlatan ve teorinin verildiği bölümün yazılması, sonra Deneyler veya Sonuçlar
(Results), en son da Giris (Introduction) ve Vargı (Conclusion) bölümlerinin kaleme alınması tavsiye edilir.
3. Asağıdaki konuları açık ve net olarak belirtmek gerekir:
(a) Bu arastırmanın yapılmasına niye gerek duyuldu,
(b) Tezde ne yapmayi hedefledik,
(c) Dünyada baska aratırmacılar bu konuda daha önce neler yapmıslar.
Bunlar genelde Giris’te (Introduction) verilir, ¨Ozetçe (Abstract) ve Vargı (Conclusion) bölümlerinde de kisaca değinilir. Bizim yaptığımız isin diğerlerinden ne farkı var? Diğerlerinin ne eksiklikleri var? Biz ne yapmayı amaçladik, var olan yöntemler (existing methods) nerede ye-
tersiz kalıyor, biz var olan bilgi denizinde hangi açık noktayı kapat- mayı planlıyoruz konularına değinip bizim hedeflerimizi yaptıklarımızı ve katkılarımızı açık olarak bildirmeliyiz.

2-Teknik kurallar
Tez günük hayatta kullanılan yazı biçimlerinden farklı bazı kurallara uy-malıdır. Bunun amacı bilimsel içerikte kusku ve anlasılmazlığa yer bırakılma-masıdır. ˙Ingilizce tezlerde uyulması gereken teknik kuralların en iyi açıklandigi kaynak Strunk W., “The Elements of Style” kitabıdır. C¸ok kısa olan bu ki-tabın metni Internet’te ücretsiz olarak bulunabilir. Tez yazılırken içerik ve sekil birbirinden ayrı ele alınmalıdır. Bir yandan baslıkların büyüklüğü, sekillere yapılan atıfların numaralarının doğru olup olmadığı gibi ayrıntılarla uğrasırken bir yandan da dünyada ilk sizin
yaptığınız karmasık konuları anlatmaya çalısmak gereksizce emek harcanmasına ve dikkatin dağılmasına neden olur. Bu nedenle tezin yazıldığı yazım programı önemlidir. Alısılagelmis MS Word ve benzeri programlar kısa yazılar yazarken uygun olsa da tez gibi uzun ve her kısmının belli bir formata uyması gereken yazılarda zorluk yaratır. En uygun yazım programı LaTeX’dir. Bu program içerik ve formatı tamamen birbirinden ayırdığı, metin içindeki göndermeleri otomatik numaralandırdığı ve bibliyografiyi kendi olusturduğu için tez yazımını çok kolaylastırır. ˙Ilk tanısmada karmasık gibi gelen kullanıcı arayüzü ise çok kısa sürede akla yerlesir.

Teknik içerik olarak asağıdaki kurallara uymak gerekir.
1. Kısaltmalar ilk kullanıldığı yerde tanımlanmalıdır.
2. Kısaltmalar cümle basına denk gelirse açık sekliyle yazılmalıdır. Buna ”Fig. 2” gibi standart kısaltmalar da dahildir. Benzer sekilde cümleler değisken isimleriyle baslamamalıdır ve sayıyla baslayan cümlelerde sayı harflerle yazılmalıdır (“˙Ikinci deneyden anlasılacağı gibi. . . ”)
3. Sekillerde ne anlatıldığı altındaki açıklamada detaylı olarak anlatılmalıdır.
Her eğrinin ne anlama geldiği, gerekiyorsa hangi yöndeki değişimin avantajlı olduğu vb. açıklanmalıdır. Okuyucudan yorum beklenmemelidir. Sekil tablolar vb. sadece baslıkları okunduğunda bile içeriği yeterince anlasılmalıdır.
4. Sekillerde eksenlerin mutlaka isimlendirilmesine ve grafik olarak yer alan yazıların tezin içine yerlestiridiğinde en az 8 punto büyüklüğünde olmasına dikkat edilmelidir. Grafiklerdeki her eğrinin neyi ifade ettiği açıkça belirtilmelidir.
5. Sekiller tarama grafik türünde (raster graphics) değil (örn: jpeg, gif, png) vektör grafik türünde olmalıdır (örn: ps, eps, svn). Bu sayede çözünürlük boyuttan bağımsız hale gelir.
6. Sekillere, tablolara denklemlere konu baslıklarına vb. “following Fi-gure” degil de “Fig.x” olarak numara ile gönderme yapılmalıdır.
7. Sekil tablo denklem konu baslığı gibi metnin parçaları özel isim olduklarından “Table 3” gibi büyük harfle gönderme yapılmalıdır.
8. Her denklemin içinde ilk defa geçen sembollerin ne anlama geldiği denklemin ardındaki ilk cümlede açıklanmalıdır.
9. Metinde aynı kavramlar icin hep aynı kelimeler veya tamlamalar kullanılmalıdır. Aynı kavramı açıklamak için birden fazla kelime kullanılmamış olduğu yazı bittikten sonra kontrol edilmelidir. Mesela “Control signal” “Control Output” “Control output signal” vb. yazar tarafından
seçilecek tek bir terimde birlestirilmelidir.
10. Kaynakça bölümündeki her kaynağın aynı formatta olduğuna dikkat edilmelidir. Sonunda nokta konulup konulmadığı kontrol edilmelidir.
¨Onemsiz detay gibi görünen bu özellikler okuyucu tarafından teze verilen değerin göstergesi olarak algılanır.
11. Bölüm, tablo, sekil ve referans numaraları yazım programı tarafından otomatik koydurulmalıdır. Yöntemi bilinmiyorsa öğrenilmelidir. Elle yapılmamalıdır çünkü hatasız yapma ihtimali azdır ve yazının içeriğine verilecek dikkatin dağılmasına yol açar.

 

3-Tez tesliminde zamanlama

1. Tezin yazılmasına baslamak için sonuçların çıkmasını veya her seyin tamamlanmasını beklemek gerekmez. Hatta tezin sonçları tam olarak edinilmeden yazılmaya baslanılması tavsiye edilir çünkü yazım sırasında, yapılan isteki eksiklikler ortaya çıkar. Tezin yazılmasına tahmini sunum tarihinden 3 ay önce baslanmalıdır.
2. Tezin tahmini savunma tarihinden bir ay önce savunma hazırlıklarına baslanır. Bunlar:
(a) Tez jürisinin belirlenmesi (5 asıl ve 1 yedek üye; bir asıl üye kurum dısından),
(b) Jüri üyelerine uygun olan savunma tarih ve saatlerinin belirlenmesi,
(c) Kesin tez savunma tarihinin ve saatinin belirlenmesi,
(d) Tarihin ilgili fakülte sekreterine bildirilmesi ve odanın ayırtılması.
3. Teze konulacak sonuçların jüriye teslim tarihinden en az 15 gün önce edinilmesi gerekir. Son anda edinilen sonuçların doğrulanması mümkün olmayacağından, bu tarihten sonra edinilecek sonuçlar ancak aynı konuda yazılacak baska bir çalısmanın içeriği olabilir.
4. Tezin son haline gelebilmesi için normalde danısmanın iki veya üç kez kontrolü gerekir. Danısmanın tez müsvettesini okuması iki gün ve öğrencinin düzeltmeleri yapması da 3–5 gün süreceğinden her kontrolün bir hafta olacağı varsayılarak, tezin jüri üyelerine verilmesinden en geç 3 hafta önce ilk tez müsvettesinin hazırlanıp danısmana verilmesi gerekir. Danısmanın
hayattaki tek isinin tez düzeltmek olmadığı unutulmamalıdır!
5. Tez savunma tarihinden bir hafta önce tezin son haline getirilmesi, Üniversite tez formatına sokulması ve basılı olarak jüri üyelerine dağıtılması.
Kağıt israfını önlemek için bu asamada tezler iki taraflı basılabilir.Bu noktadan sonra teze ancak kozmetik değisiklikler yapılabilir, temel değisiklikler veya ekler yapılamaz.
6. Sunumun hazırlanmasına baslanılması. Tez savunma tarihinden üç gün önce tez sunumunun tamamlanması, saat tutularak danısmana sunulması ve gerekli değisikliklerin yapılması. (Sunum hazırlıkları için bkz.
Bölüm 4)

¨Ornek olarak 16 Temmuzda sunulması planlanan tezin yazılmasına 16 Nisanda baslanmalı, 16 Haziranda ilk tez müsvettesi danısmana verildikten sonra tez jürisi ve tarihi kesinlestirilip fakülte sekreterine bildirilmelidir. 24 Haziranda alınacak sonuçlar teze girecek en son sonuçlar ol-
malıdır. 8 Temmuzda tezin son hali jüri üyelerine verilmeli ve sunum hazırlanmasına baslanmalı, 13 Temmuzda da danısmana sunum yapılmalıdır.

Temel Sunum kuralları

1. Sunum normal tez sunumlarında olduğu gibi 25dk olacak sekilde yapılmalıdır. Sunumun süresini asması, kalitesinin düsük olduğu ve yeterince hazırlanılmadığıizlenimini bırakır.
2. Konuyu tamamen kapsamalı, izleyicilerin genel bilgisi göz önüne alınarak hazırlanmalıdır. ˙Izleyicilerin iyi bildikleri konular yeniden genis olarak anlatılıp vakit kaybettirilmemeli ve sıkıntı yaratılmamalıdır.
3. Ekrana yansıtılan sunumun temel amacı konusmacıyı desteklemektir. ¨On plana çıkan konusmanın kendisi, sunum ise konusmayı destekleyici olmalıdır. Uzun metinlerden olusup konumacının sadece okuduğu sunumları takip eden pek olmaz. Sunumun resim, sekil ve videolardan olusması izlenebilirliğini arttırıp akılda kalmasını kolaylastırır.
4. Sunumda her sayfa bir tek fikre adanmalı ve yaklasık 1 dakikada anlatılacak sekilde hazırlanmalıdır.
5. ˙Izleyici her sayfada en çok 7 nesneyi hazmedebilir (sekil, fikir, denklem, sonuç vb.) Daha fazlasını çoğunluk takip edemez. Yolda bırakılan izleyici sunum sonunda terletici sorular sorabilir!
6. Karmasık denklemleri alt alta dizmek yerine anlattığı fikirleri açıklayacak ve akılda kalabilecek baska bir yol bulunmalıdır. Bu kolay bir is değildir.
7. Sunum danısmana yapılmadan önce öğrenci iki kez saat tutarak tekrar yapmalı, daha sonra da en az bir kez arkadaslarına sunmalı ve fikir almalıdır. Hazırlık sunumlarında yasanan tutukluklar sunum gününde mucizevi bir biçimde yok olmaz. Anlatımında zorluk çekilen kavramlar varsa bunların anlatımını yazılı olarak hazırlayıp sunumu bu metinlerden çalısmak yararlı olur.
8. Sunum saatinden önce mutlaka sunum yerine gidip aletlerin düzgün ve uyumlu çalısıp çalısmadığı kontrol edilmelidir.